(विवेक कुलकर्णी) टी–20 विश्वविजेतेपद आणि आयपीएलच्या चमकदार रंगमंचामुळे भारतीय संघातील तरुण खेळाडूंना कसोटी क्रिकेटचे निकष अजूनही जड जात असल्याचे या मालिकेत प्रकर्षाने जाणवले. भारताचा घरच्या मैदानावरील अभेद्य दुर्ग असा जो जुना समज होता, त्याला दक्षिण आफ्रिकेने दोन सामन्यांच्या मालिकेत 2–0 अशी सरळ आणि निर्भेळ सरशी साधत जोरदार धक्का दिला आहे. या पराभवामुळे भारताचा कसोटी विश्वचषकाच्या अंकतालिकेत पाचव्या स्थानावर (SA Clean Sweep) घसरण झाली.
विशाल लक्ष्याचा पाठलाग आणि भारतीय फलंदाजीचा संपूर्ण कोसळलेला पाया
दुसऱ्या डावात 500 हून अधिक धावांचे आव्हान भारतासमोर उभे राहिले. पहिल्या दिवसाअखेरीसच सलामीवीरांना गमावून बसल्यानंतरही भारतीय प्रेक्षकांनी आशेची काडी पकडून ठेवली होती. परंतु ही आशा भारतीय फलंदाजांच्या अति घाईघाईतल्या, असंयमी आणि तांत्रिक दृष्ट्या त्रुटीपूर्ण खेळामुळे लवकरच धुळीस (SA Clean Sweep) मिळाली.
दुसऱ्या डावात भारत केवळ 140 धावांवर गारद झाला आणि आफ्रिकेने 408 धावांच्या प्रचंड फरकाने विजय मिळवून भारतीय संघ मायदेशीही असुरक्षित ठरू शकतो, हे ठळकपणे दाखवून (SA Clean Sweep) दिले.
सायमन हार्परची कारकिर्दीतली सर्वोत्तम गोलंदाजी
या सामन्याचा निर्णायक चेहरा ठरला तो दक्षिण आफ्रिकेचा स्पिनर सायमन हार्पर. त्याने 6 गडी बाद करत आपल्या कारकीर्दीतली सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवली. त्याच्या चेंडूंच्या उंच उसळी, वेगातील सतत बदल आणि अचूक लाईन–लेंथमुळे भारतीय फलंदाज सातत्याने (SA Clean Sweep) गोंधळात पडले.
जडेजा आणि साई सुदर्शनचा अल्पसा निर्धार
संपूर्ण संघ निराशाजनक कामगिरीत गढला असताना जडेजाने काही प्रमाणात झुंज दिली, आणि साई सुदर्शनने कसोटी तंत्र, संयम आणि स्थिरता काय असते याची झलक दाखवली. मात्र या दोन प्रयत्नांशिवाय उर्वरित फलंदाजी पाय रोवण्याच्या क्षमतेपासून खूपच दूर असल्याचे प्रकर्षाने जाणवले. पंत, राहुल आणि जैस्वाल यांनी अपेक्षाभंग (SA Clean Sweep) केला.
घरच्या मैदानावरील 65 वर्षांतील सर्वात मोठा धक्का
भारतीय संघाच्या कसोटी इतिहासात हा घरच्या मैदानावर झालेला सर्वात मोठा धावांनी झालेला पराभव ठरला आहे. या निकालाने भारतीय क्रिकेट व्यवस्थापनासमोर अनेक गंभीर प्रश्न उभे केले (SA Clean Sweep) आहेत.
—
मालिकेतील लक्षवेधी मुद्दे
1) आफ्रिकेची नियोजनबद्ध आणि अचूक गोलंदाजी
भारतीय फलंदाजांची कमजोरी ओळखून आफ्रिकेने शॉर्ट बॉल, स्लोअर बॉल आणि लेग–स्टंप ट्रॅप यांचा संतुलित वापर केला. प्रत्येक फलंदाजाला वेगळ्या रणनीतीने अडकवून सातत्याने दडपण निर्माण करण्यात ते यशस्वी (SA Clean Sweep) ठरले.
2) मधली फळी पूर्णपणे निष्प्रभ
भारताची पारंपरिक ताकद असलेली मधली फळी संपूर्ण मालिकेत निष्प्रभ ठरली. एकाही खेळाडूने अर्धशतकसुद्धा ओलांडले नाही. कसोटी क्रिकेटमधील संयम आणि धैर्य या दोन्ही गुणांची ही उणीव ठळकपणे समोर (SA Clean Sweep) आली.
3) तरुण पिढीतील कसोटी तंत्राची कमतरता
वेगवान क्रिकेटच्या सवयीमुळे तरुण खेळाडू दीर्घ सत्र टिकवणे, गोलंदाजांना मात देण्यासाठी परिस्थितीनुसार बदल करणे आणि संयमाने धावा जमवणे या कसोटीतील मूलभूत गोष्टींमध्ये मागे पडताना (SA Clean Sweep) दिसले.
4) गील आणि गंभीर यांच्या निर्णयांवर प्रश्नचिन्ह
नवीन प्रशिक्षक मंडळींच्या निर्णयांवरही चर्चा सुरू झाली आहे. संघ निवड, खेळपट्टीची समज, तयारीची दिशा आणि खेळाडूंच्या भूमिकांबाबत सातत्य जाणवले नाही, असा आरोप (SA Clean Sweep) अनेकांनी केला.
5) कसोटी क्रिकेटचे धडे पुन्हा शिकण्याची आवश्यकता
भारतीय क्रिकेटला पुन्हा एकदा मूलभूत तत्त्वांकडे वळण्याची गरज आहे. आक्रमक टी–20 शैली सर्वच फॉर्मॅटवर लागू होत नाही. संयम, दीर्घकाळ टिकून राहण्याची मानसिकता आणि तांत्रिक परिपक्वता पुन्हा आत्मसात करण्याची वेळ (SA Clean Sweep) आली आहे.
शेवटचा विचार
हा पराभव हा केवळ आकड्यांचा धक्का नसून भारतीय संघाने स्वतःकडे गंभीरपणे पाहण्याची गरज आहे याची ठळक जाणीव करून देणारा आहे. कसोटी क्रिकेटची प्रतिष्ठा राखायची असेल तर तयारी, दृष्टीकोन आणि पद्धती यामध्ये मोठे बदल करणे (SA Clean Sweep)अनिवार्य झाले आहे.
