(विवेक कुलकर्णी )२५ जून १९८३… भारतीय क्रिकेटच्या इतिहासातील असा दिवस, ज्याने केवळ विश्वचषक जिंकला नाही तर भारतातील क्रिकेटचा चेहरामोहराच कायमचा बदलून टाकला. आज या ऐतिहासिक विजयाला ४३ वर्षे पूर्ण झाली आहेत. हा विजय केवळ एका स्पर्धेचा नव्हता, तर आत्मविश्वास, जिद्द आणि अशक्य वाटणारे स्वप्न सत्यात उतरवण्याचा (Historical Day )होता.
१९८३ मध्ये कपिल देव निखंज यांच्या नेतृत्वाखाली भारतीय संघ इंग्लंडमध्ये विश्वचषक खेळण्यासाठी रवाना झाला, तेव्हा कोणीही भारताला विजेतेपदाचा दावेदार मानत नव्हते. इंग्लंड, ऑस्ट्रेलिया आणि विशेषतः सलग दोन वेळा विश्वचषक जिंकलेला बलाढ्य वेस्ट इंडिज संघ हेच विजेतेपदाचे प्रबळ दावेदार होते. भारतावर तब्बल ६६-१ असा सट्ट्याचा भाव होता. पण इतिहास घडवण्यासाठीच हा संघ मैदानात उतरला (Historical Day) होता.
स्पर्धेच्या सुरुवातीलाच भारताने दोन वेळच्या विश्वविजेत्या वेस्ट इंडिजचा पराभव करून आपली ताकद दाखवून दिली. त्यानंतर काही चढ-उतार आले, मात्र संघाने धैर्य सोडले नाही. सर्वात निर्णायक ठरला झिम्बाब्वेविरुद्धचा सामना. भारताची अवस्था १७ धावांत ५ बाद अशी झाली असताना कर्णधार कपिल देव यांनी खेळलेली नाबाद १७५ धावांची ऐतिहासिक खेळी भारतीय क्रिकेटमधील सर्वात महान डावांपैकी एक मानली जाते. त्या काळात त्या सामन्याचे दूरदर्शन चित्रीकरणही झाले नव्हते, त्यामुळे हा अमूल्य डाव आजही केवळ आठवणींमध्ये जिवंत(Historical Day) आहे.
मोहिंदर अमरनाथ यांचा अष्टपैलू खेळ, यशपाल शर्मा यांचे मोलाचे योगदान, संदीप पाटीलच्या आक्रमक खेळी, रॉजर बिन्नी आणि मदन लाल यांची प्रभावी गोलंदाजी तसेच सय्यद किरमानी यांचे यष्टिरक्षण यामुळे भारताने प्रथमच विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक मारली. विशेष म्हणजे, विश्वचषकाच्या अंतिम सामन्यात पोहोचणारा भारत हा पहिला आशियाई देश (Historical Day) ठरला.
लॉर्ड्सवरचा अंतिम सामना
२५ जून १९८३ रोजी लंडनच्या ऐतिहासिक लॉर्ड्स मैदानावर भारतासमोर होता क्लाइव्ह लॉईडच्या नेतृत्वाखालील अजिंक्य वेस्ट इंडिज. सलग तिसऱ्यांदा विश्वचषक जिंकण्यासाठी ते मैदानात उतरले (Historical Day) होते.
नाणेफेक हरल्यानंतर भारताला प्रथम फलंदाजी करावी लागली. सुनील गावस्कर स्वस्तात बाद झाले. त्यानंतर कृष्णमाचारी श्रीकांत यांनी ३८ धावांची सर्वाधिक खेळी केली, मोहिंदर अमरनाथ यांनी २६, संदीप पाटील यांनी २७ आणि मदन लाल यांनी १७ धावांचे महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. भारताचा डाव ५४.४ षटकांत १८३ धावांत (Historical Day) संपला.
१८३ धावांचे लक्ष्य पाहून सर्वांनाच वेस्ट इंडिज सहज विजेते होईल असे वाटत होते. पण भारतीय कर्णधार कपिल देव यांच्या मनात वेगळाच विचार होता. त्यांनी सहकाऱ्यांना एकच संदेश (Historical Day) दिला—
“कम ऑन बॉईज… हम चमत्कार कर सकते हैं!”
आणि मग खरोखरच क्रिकेटच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या चमत्कारांपैकी एक घडला.
बलविंदर संधू यांनी गॉर्डन ग्रीनिजला टाकलेला अप्रतिम इनस्विंगर आजही क्रिकेट इतिहासातील सर्वोत्कृष्ट चेंडूंमध्ये गणला जातो. त्यानंतर विव्हियन रिचर्ड्स धडाकेबाज फलंदाजी करत सामना भारताच्या हातातून खेचून नेत आहेत, असे वाटत असतानाच मदन लाल यांच्या गोलंदाजीवर कपिल देव यांनी मागे धावत घेतलेला तो अविस्मरणीय झेल भारतीय क्रिकेटचा सर्वात प्रतिष्ठित क्षण (Historical Day) ठरला.
त्या एका झेलाने सामन्याचे चित्रच बदलले.
मदन लाल आणि मोहिंदर अमरनाथ यांनी प्रत्येकी ३, बलविंदर संधू यांनी २ तर कपिल देव यांनी १ विकेट घेत वेस्ट इंडिजचा संपूर्ण संघ अवघ्या १४० धावांत गुंडाळला. भारताने ४३ धावांनी विजय मिळवत प्रथमच क्रिकेट विश्वचषकावर नाव (Historical Day) कोरले.
मोहिंदर अमरनाथ यांना त्यांच्या अष्टपैलू कामगिरीसाठी सामनावीर पुरस्काराने गौरविण्यात आले.
अंतिम सामन्याची झलक
भारत – १८३ (५४.४ षटके)
कृष्णमाचारी श्रीकांत – ३८
संदीप पाटील – २७
मोहिंदर अमरनाथ – २६
अँडी रॉबर्ट्स – ३ बळी
वेस्ट इंडिज – १४० (५२ षटके)
विव्हियन रिचर्ड्स – ३३
जेफ डुजॉन – २५
मोहिंदर अमरनाथ – ३/१२
मदन लाल – ३/३१
बलविंदर संधू – २/३२
भारताचा ४३ धावांनी ऐतिहासिक विजय
या विजयाने काय बदलले?
१९८३ चा विश्वचषक हा फक्त एक ट्रॉफी नव्हती; त्याने भारतीय क्रिकेटचे भविष्यच बदलले.
भारतात क्रिकेट हा सर्वाधिक लोकप्रिय खेळ बनला.
लाखो तरुणांनी क्रिकेटला करिअर म्हणून पाहायला सुरुवात केली.
भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ (BCCI) आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होण्याचा पाया याच विजयाने घातला.
सचिन तेंडुलकर, सौरव गांगुली, राहुल द्रविड, अनिल कुंबळे, एम.एस. धोनी, विराट कोहली, रोहित शर्मा यांसारख्या पुढील पिढीतील दिग्गजांना प्रेरणा देणारा हा क्षण ठरला.
या विजयामुळे भारतीय संघात “आपण कोणालाही हरवू शकतो” हा आत्मविश्वास निर्माण झाला.
याच पायावर भारताने पुढे २००७ चा टी-२० विश्वचषक, २०११ चा एकदिवसीय विश्वचषक आणि २०२४ चा टी-२० विश्वचषक जिंकत जागतिक क्रिकेटमध्ये महासत्ता म्हणून आपले स्थान निर्माण (Historical Day) केले.
सुवर्णक्षण
लॉर्ड्सच्या बाल्कनीत कर्णधार कपिल देव यांनी विश्वचषक उंचावताच संपूर्ण भारत आनंदाने जल्लोषात न्हाऊन निघाला. त्या क्षणाने प्रत्येक भारतीयाला एक संदेश (Historical Day) दिला—
“जिद्द, आत्मविश्वास आणि संघभावना असेल, तर अशक्य वाटणारे स्वप्नही वास्तवात उतरते.”
२५ जून १९८३ हा दिवस म्हणूनच भारतीय क्रिकेटच्या इतिहासातील सुवर्णदिन मानला जातो. हा विजय केवळ एका संघाचा नव्हता, तर १४० कोटी भारतीयांच्या स्वप्नांचा, अभिमानाचा आणि नव्या युगाच्या सुरुवातीचा होता. त्या दिवशी लॉर्ड्सवर उंचावलेला विश्वचषक आजही प्रत्येक भारतीयाच्या हृदयात तेवढ्याच अभिमानाने झळकत (Historical Day) आहे.
