(विवेक कुलकर्णी )भारतीय क्रिकेटमधील तांत्रिकदृष्ट्या सर्वोत्कृष्ट फलंदाजांपैकी एक म्हणून ओळखला जाणारा अजिंक्य मधुकर रहाणे (जन्म : ६ जून १९८८) हा उजव्या हाताचा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू आहे. शांत स्वभाव, संयमी वृत्ती, संकटसमयी संघाला सावरण्याची क्षमता आणि उत्कृष्ट क्षेत्ररक्षण यामुळे रहाणेने भारतीय क्रिकेटमध्ये वेगळी ओळख निर्माण केली. कसोटी क्रिकेटमध्ये भारतासाठी अनेक संस्मरणीय खेळी करत त्याने संघाला ऐतिहासिक विजय मिळवून दिले असून भारतीय कसोटी संघाचे नेतृत्वही यशस्वीपणे सांभाळले (Ajinkya Rahane Retirement )आहे.
बालपण आणि शिक्षण
महाराष्ट्रातील अहमदनगर जिल्ह्यातील आश्वी खुर्द येथे अजिंक्य रहाणे यांचा जन्म झाला. त्यांचे वडील मधुकर बाबुराव रहाणे तर आई सुजाता रहाणे आहेत. शशांक हा भाऊ आणि अपूर्वा ही बहीण असा त्यांचा परिवार आहे.
वयाच्या अवघ्या सातव्या वर्षी क्रिकेटची आवड लक्षात घेऊन त्यांच्या वडिलांनी त्यांना डोंबिवली येथे प्रशिक्षणासाठी दाखल केले. पुढे माजी भारतीय क्रिकेटपटू प्रवीण आमरे यांच्या मार्गदर्शनाखाली रहाणेच्या खेळाला योग्य दिशा मिळाली. त्यांनी डोंबिवली येथील एस. व्ही. जोशी हायस्कूलमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले.
देशांतर्गत क्रिकेटमधून भारतीय संघापर्यंत
२००७-०८ हंगामात मुंबई संघाकडून प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण करताच रहाणेने आपल्या सातत्यपूर्ण फलंदाजीची छाप पाडली. रणजी ट्रॉफीमध्ये सलग अनेक हंगामांत हजारहून अधिक धावा करत तो मुंबईचा आधारस्तंभ बनला.
हैदराबादविरुद्ध नाबाद २६५ धावांची त्याची खेळी आजही प्रथम श्रेणी क्रिकेटमधील सर्वोत्तम खेळींपैकी एक मानली जाते. देशांतर्गत क्रिकेटमधील या दमदार कामगिरीच्या जोरावर त्याची भारतीय संघात निवड झाली.
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये दमदार वाटचाल
ऑगस्ट २०११ मध्ये इंग्लंडविरुद्ध मँचेस्टर येथे रहाणेने टी-२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्याच वर्षी त्याने एकदिवसीय क्रिकेटमध्येही भारताचे प्रतिनिधित्व करण्यास सुरुवात केली. सलामीवीर आणि मधल्या फळीत फलंदाजी करत त्याने अनेक महत्त्वपूर्ण खेळी साकारल्या. २०१५ मध्ये झिम्बाब्वे दौऱ्यावर त्याने भारतीय संघाचे नेतृत्वही केले.
कसोटी क्रिकेटमधील सुवर्णपाने
मार्च २०१३ मध्ये ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या बॉर्डर-गावस्कर करंडकातून रहाणेने कसोटी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्यानंतर २०१४ मध्ये न्यूझीलंडमधील वेलिंग्टन येथे त्याने पहिले कसोटी शतक झळकावत आपली क्षमता सिद्ध केली.
दक्षिण आफ्रिकेतील वेगवान खेळपट्ट्यांवर डेल स्टेन, मॉर्ने मॉर्केल आणि व्हर्नन फिलँडर यांच्यासारख्या दिग्गज गोलंदाजांविरुद्ध त्याने धैर्याने फलंदाजी केली. २०१४ मधील लॉर्ड्स कसोटीतील शतक भारताच्या ऐतिहासिक विजयाचा पाया ठरले. त्याच वर्षी मेलबर्न कसोटीत ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध झळकावलेले शतकही त्याच्या कारकिर्दीतील मैलाचा दगड ठरले.
२०१५ मध्ये श्रीलंकेविरुद्धच्या मालिकेत त्याने फलंदाजीबरोबरच उत्कृष्ट क्षेत्ररक्षणाचीही छाप सोडली.
ऐतिहासिक नेतृत्व
विराट कोहलीच्या अनुपस्थितीत अजिंक्य रहाणेने भारतीय कसोटी संघाची धुरा समर्थपणे सांभाळली. २०२०-२१ च्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यात अॅडलेड कसोटीतील निराशाजनक पराभवानंतर मेलबर्न कसोटीत त्याने शतक झळकावत संघाला विजयी मार्गावर आणले. त्याच्या नेतृत्वाखाली भारताने ऑस्ट्रेलियात २-१ अशी ऐतिहासिक मालिका जिंकत सलग दुसऱ्यांदा कांगारूंना त्यांच्या घरच्या मैदानावर पराभूत केले. भारतीय क्रिकेट इतिहासातील ही सर्वात संस्मरणीय मालिकांपैकी एक मानली जाते.
आयपीएलमधील योगदान
अजिंक्य रहाणेने आयपीएलमध्ये मुंबई इंडियन्स, राजस्थान रॉयल्स, राइजिंग पुणे सुपरजायंट, दिल्ली कॅपिटल्स, कोलकाता नाईट रायडर्स आणि चेन्नई सुपर किंग्स या संघांचे प्रतिनिधित्व केले आहे.
राजस्थान रॉयल्सकडून सलामीवीर म्हणून त्याने अनेक संस्मरणीय खेळी साकारल्या. पुढे चेन्नई सुपर किंग्सकडून खेळताना आक्रमक शैलीत फलंदाजी करत टी-२० क्रिकेटमध्ये प्रभावी पुनरागमन केले.
खेळण्याची शैली
रहाणे हा तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम, संयमी आणि क्लासिकल शैलीचा फलंदाज म्हणून ओळखला जातो. ऑफ-साइडवरील आकर्षक फटके, वेगवान गोलंदाजांविरुद्धची भक्कम फलंदाजी आणि कठीण परिस्थितीत मोठी खेळी उभारण्याची क्षमता ही त्याची खास वैशिष्ट्ये आहेत.
तो उत्कृष्ट स्लिप क्षेत्ररक्षक असून सुरक्षित झेल घेण्यातही पारंगत आहे. सहकारी खेळाडू त्याला प्रेमाने “अजू” आणि “जिंक्स” या टोपणनावांनी हाक मारतात.
वैयक्तिक जीवन
२६ सप्टेंबर २०१४ रोजी अजिंक्य रहाणे यांनी राधिका धोपावकर यांच्याशी विवाह केला. लहानपणापासूनची मैत्री पुढे प्रेमात रूपांतरित झाली आणि दोघांनी विवाहबद्ध होत आयुष्याची नवी सुरुवात केली.
पुरस्कार आणि सन्मान
भारतीय क्रिकेटमधील उल्लेखनीय योगदानाची दखल घेत २०१६ मध्ये बीसीसीआयने त्यांच्या नावाची अर्जुन पुरस्कारासाठी शिफारस केली. त्याच वर्षी भारत सरकारने त्यांना प्रतिष्ठेचा अर्जुन पुरस्कार प्रदान करून गौरविले.
ठळक कामगिरी
भारतासाठी कसोटी, एकदिवसीय आणि टी-२० या तिन्ही प्रकारांत उल्लेखनीय योगदान देणाऱ्या अजिंक्य रहाणेने लॉर्ड्स, मेलबर्न, वेलिंग्टन आणि कोलंबो येथे संस्मरणीय शतके झळकावली. २०२०-२१ मध्ये ऑस्ट्रेलियात भारतीय संघाला ऐतिहासिक कसोटी मालिका विजय मिळवून देणारा कर्णधार म्हणून त्याचे नाव भारतीय क्रिकेट इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी नोंदले गेले आहे. शांत स्वभाव, संघभावना आणि सातत्यपूर्ण कामगिरीमुळे तो भारतीय क्रिकेटमधील सर्वाधिक विश्वासार्ह कसोटी फलंदाजांपैकी एक मानला (Ajinkya Rahane Retirement) जातो.