साठवणीतली गाणी:पुष्प ९ वे : लंबी जुदाई…(विवेक दिगंबरराव कुलकर्णी )रसिकजन हो, आदाब! 🙏❤️
कसे आहात?
मस्त ना?
मस्तच असायला हवेत!
कारण आयुष्य कितीही धावपळीचे असले, कितीही प्रश्न असले, कितीही चिंता असल्या तरी एखादे सुंदर गाणे मनाला दोन क्षण निवांत बसवते. भूतकाळाच्या एखाद्या सुंदर वळणावर घेऊन जाते आणि नकळत आपण स्वतःशीच पुन्हा एकदा (Lambi Judaai Song)भेटतो.
सर्वप्रथम तुमचे मनापासून आभार!
आजकाल वाचन कमी झाले आहे, अशी एक तक्रार आपण वारंवार ऐकतो. मोबाईल, सोशल मीडिया, धावपळीचे जीवन यामुळे माणूस पुस्तकांपासून दूर गेला आहे, असेही म्हटले जाते.पण मला मात्र हे धडधडीत खोटे वाटते! 😄नाहीतर माझ्यासारख्या एका सामान्य माणसाच्या लेखणीतून उमटलेल्या शब्दांना तुम्ही एवढे प्रेम दिले असते (Lambi Judaai Song)का?
‘साठवणीतली गाणी’ या लेखमालेला तुम्ही इतके भरभरून प्रतिसाद दिले असते का?एखादा लेख लिहून झाल्यावर तुमच्या प्रतिक्रिया वाचताना, अनोळखी माणसांकडून आलेली एखादी प्रेमळ प्रतिक्रिया मिळताना जी समाधानाची भावना मनात निर्माण होते, ती शब्दांत सांगणे कठीण (Lambi Judaai Song)आहे.
म्हणूनच…
पुन्हा एकदा मनापासून धन्यवाद! 🙏🙏
तुमचे हे प्रेमच मला पुन्हा पुन्हा जुन्या गाण्यांच्या वाटेवर घेऊन येते.
गाण्यांचेही असतात अनेक रंग…
गाणे म्हणजे फक्त मनोरंजन नाही.
गाणे म्हणजे भावना.
कधी ते देवापर्यंत घेऊन जाते…
कधी देशप्रेम जागवते…
कधी मैत्रीची आठवण करून देते…
कधी आईच्या मायेची जाणीव करून देते…
कधी प्रेमात बुडवते…
कधी मनाला आनंदाने नाचवते…
आणि कधी…
कधी अलगद डोळ्यांच्या कडेला पाणी आणते.
भक्तिगीते, भावगीते, प्रेमगीते, देशभक्तीपर गीते, मैत्रीची गाणी, माणुसकीची गाणी, हास्य-विनोदाची गाणी, जीवनाचे तत्त्वज्ञान सांगणारी गाणी आणि विरहाची(Lambi Judaai Song) गाणी…
किती प्रकार सांगावेत?
या सगळ्या रंगांपैकी आजचा रंग थोडासा हळवा आहे.
विरहाचा…
आणि त्या विरहाला आवाज देणारे गाणे म्हणजे…
‘लंबी जुदाई…’
रेश्मा यांच्या आवाजातील आर्तता
१९८३ साली प्रदर्शित झालेला ‘हिरो’ हा चित्रपट.
सुभाष घईंच्या या चित्रपटाने जॅकी श्रॉफला ‘हिरो’ म्हणून हिंदी चित्रपटसृष्टीत ठामपणे उभे केले. मीनाक्षी शेषाद्रीसारखी गुणी अभिनेत्री सोबत होती.
पण या चित्रपटातील एका गाण्याने मात्र चित्रपटाच्या चौकटीपलीकडे जाऊन स्वतंत्र ओळख निर्माण केली.ते म्हणजे ‘लंबी जुदाई’.या गीताला पाकिस्तानी लोकगायिका रेश्मा यांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण आवाजाची साथ (Lambi Judaai Song)लाभली
.रेश्मा यांच्या आवाजात काहीतरी वेगळेच होते.तो आवाज ऐकताना असे वाटते की एखादी व्यक्ती आपल्यासमोर बसून आपली कहाणी सांगत आहे. त्यात कृत्रिमपणा नाही, दिखाऊपणा नाही. आहे ती फक्त वेदना…एकटेपणाची…प्रतीक्षेची…आणि प्रिय व्यक्तीपासून दूर (Lambi Judaai Song)राहण्याची.
आनंद बक्षी यांचे शब्द आणि लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल यांचे संगीत यांची रेश्मा यांच्या आवाजाशी झालेली जुळवाजुळव विलक्षण आहे.हा केवळ शब्द, स्वर आणि संगीताचा संगम नाही.हा भावनांचा संगम आहे.आणि म्हणूनच हे गाणे ऐकताना आपण केवळ ते ऐकत नाही…आपण त्या भावनेत (Lambi Judaai Song)शिरतो.
प्रेम आणि विरह…प्रेमात विरह अटळ असतो, असे म्हणतात.खरंच आहे का?कदाचित आहे.कारण एखादी व्यक्ती सतत आपल्या जवळ असते, तेव्हा तिची किंमत कधी कधी जाणवत नाही. पण तीच व्यक्ती दूर गेली की तिच्या प्रत्येक आठवणीला अर्थ येतो तिचे बोलणे आठवते.तिचे हसणे आठवते.तिचा राग आठवतो.तिच्यासोबत घालवलेले क्षण आठवतात.आणि मग लक्षात येते…आपण किती खोलवर प्रेम केले आहे!कदाचित म्हणूनच विरह प्रेमाला अधिक दृढ (Lambi Judaai Song)करतो.
‘हिरो’च्या कथेतही या भावनेचा सुंदर स्पर्श आहे.
जॅकी श्रॉफची गुंडगिरीची पार्श्वभूमी, मीनाक्षीला पळवून नेणे आणि त्या प्रवासात दोघांमध्ये नकळत निर्माण होणारे प्रेम…प्रेमाला घरच्यांचा विरोध होतो.त्या प्रेमासाठी कठीण अटी स्वीकाराव्या लागतात.आणि मग…दुरावा.विरह.प्रतीक्षा.आणि या सगळ्या भावनांना शब्द (Lambi Judaai Song)मिळतात…
‘एक तो सजन मेरे पास नहीं रे…
दूजे मिलन दी कोई आस नहीं रे…’
काय वेदना आहे या शब्दांत!
एक तर प्रियकर जवळ नाही…
आणि दुसरीकडे पुन्हा भेट होईल, याची आशाही नाही!
यापेक्षा मोठा विरह कोणता?
सावन आला… पण मन कोरडेच!
आणि मग येते ती ओळ…
‘सावन आया…’
अहा!
काय सांगावे!
सावन म्हणजे आनंद.
पाऊस म्हणजे चैतन्य.
मातीचा सुगंध, हिरवीगार झालेली धरती, खिडकीवर पडणारे पावसाचे थेंब आणि मनात उमटणाऱ्या असंख्य आठवणी…
पण प्रेमात विरह असेल तर?
तोच पाऊस मनाला अधिक भिजवतो.
बाहेर आभाळ भरून आलेले असते आणि आत मन रिकामे असते.
बाहेर सगळीकडे हिरवाई असते आणि आत मात्र आठवणींचे वाळवंट…
किती सुंदर विरोधाभास आहे!
ज्याच्यासोबत हा पाऊस अनुभवायचा होता, ती व्यक्तीच जवळ नाही.
मग सावनही सुख देत नाही.
तो आठवण करून देतो.
आणि म्हणूनच ‘लंबी जुदाई’ ऐकताना पावसाळ्याचीही एक वेगळीच अनुभूती येते.
मीनाक्षीचा मुद्राभिनय…
या गाण्याबद्दल बोलताना मीनाक्षी शेषाद्रीचा उल्लेख करायलाच हवा.
मीनाक्षी उत्तम नृत्यांगना.
तिच्या नृत्यकौशल्याची वेगळी ओळख होती.
पण या गाण्यात तिच्यासाठी पारंपरिक अर्थाने नृत्य नाही.
तरीही ती संपूर्ण गाणे जगते!
तिच्या डोळ्यांतली प्रतीक्षा…
चेहऱ्यावरची हुरहूर…
कधी आशा, कधी निराशा…
कधी आठवण…
कधी असहायता…
आणि त्या सगळ्याला साथ देणारा तिचा मुद्राभिनय!
वाह!
कधी कधी एखाद्या कलाकाराला संवाद बोलण्याची गरज नसते.
एखादा कटाक्ष पुरतो.
एखादी नजर पुरते.
ओठांवर आलेले अर्धे हसू पुरते.
किंवा डोळ्यांत तरळलेले दोन थेंब पुरतात.
मीनाक्षीने या गाण्यात नेमके तेच केले आहे.
पूर्वीची गाणी ‘गाणी’ नव्हती, कलाकृती होती!
हा विचार मनात आला की जुन्या गाण्यांची आठवण येते.
आजच्या काळातही उत्तम गाणी निर्माण होत आहेत, यात शंका नाही.
पण पूर्वीच्या गाण्यांची गोष्टच वेगळी होती.
गीतकार शब्द लिहायचा तेव्हा शब्दांमध्ये अर्थ असायचा.
संगीतकार चाल लावताना भावनेचा विचार करायचा.
गायक किंवा गायिका आवाज देताना त्या भावनेत पूर्णपणे शिरायचे.
आणि कलाकार पडद्यावर ते गाणे जगायचा.
म्हणून ते गाणे केवळ गाणे राहत नसे…
ती एक कलाकृती बनत असे.
‘लंबी जुदाई’ हे त्याचे उत्तम उदाहरण आहे.
शब्द वेगळे काढून पाहा…
संगीत वेगळे ऐका…
रेश्मा यांचा आवाज वेगळा ऐका…
मीनाक्षीचा अभिनय वेगळा पाहा…
प्रत्येक गोष्ट स्वतंत्रपणे सुंदर आहे.
पण जेव्हा हे सगळे एकत्र येते तेव्हा निर्माण होते ती जादू!
आणि सुभाष घई…
‘हिरो’ म्हटले की सुभाष घईंचा उल्लेख अपरिहार्य आहे.राज कपूरनंतर हिंदी चित्रपटसृष्टीला ‘शोमॅन’ म्हणून ओळख मिळवून देणाऱ्या दिग्दर्शकांमध्ये सुभाष घई यांचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते.भव्यता, संगीत, प्रेम, संघर्ष, भावना आणि मनोरंजन यांचा मेळ त्यांच्या चित्रपटांत (Lambi Judaai Song)दिसायचा.
‘हिरो’देखील त्याच दिमाखदार चित्रपटांपैकी एक.
जॅकी श्रॉफच्या कारकिर्दीला या चित्रपटाने मोठी झेप दिली.
मीनाक्षी शेषाद्रीला वेगळी ओळख मिळाली.
आणि या चित्रपटातील गाण्यांनी तर त्याची लोकप्रियता अधिकच वाढवली.
त्यातील इतर गाणीही सुंदर आहेत.
पण माझ्या मनात मात्र ‘लंबी जुदाई’चे स्थान कायमच वेगळे राहिले आहे.
काही गाणी का आवडतात?
याचे उत्तर खरे तर अवघड आहे.
काही गाणी आपण लहानपणापासून ऐकत आलो म्हणून आवडतात.
काही गाणी एखाद्या व्यक्तीची आठवण करून देतात.
काही एखाद्या प्रसंगाशी जोडलेली असतात.
काही गाणी आपल्या आयुष्यातील एखाद्या काळाचा आवाज बनून राहतात.
आणि काही?
काही गाणी कोणतेही कारण नसताना आपली होऊन जातात.
‘लंबी जुदाई’ माझ्यासाठी असेच एक गाणे आहे.
कधी रेडिओवर ऐकले…
कधी टीव्हीवर…
कधी सहज मोबाईलवर…
पण प्रत्येक वेळी ते मनाला त्याच जागी घेऊन जाते.
त्या काळात…
त्या वातावरणात…
त्या भावनेत…
आणि काही क्षणांसाठी आपण वर्तमान विसरतो.
गाणे संपते.
संगीत थांबते.
पण मनातले स्वर काही थांबत नाहीत.
म्हणूनच…
काळ बदलला.
पिढ्या बदलल्या.
संगीत बदलले.
गाण्यांची शैली बदलली.
ऐकण्याची साधने बदलली.
पण काही गाणी?ती बदलत नाहीत.ती जुनी होत नाहीत.उलट काळ जसा पुढे जातो तशी त्यांची किंमत वाढत जाते.
‘लंबी जुदाई’ही असेच एक गाणे.
आज ऐकतो तेव्हा आवडते.
उद्या ऐकले तरी आवडेल.
आणि कदाचित परवा आणखी जास्त आवडेल.
😄❤️
कारण काही गाणी आपण केवळ ऐकत नाही…
ती आपल्या आठवणींचा भाग बनलेली असतात.
काही गाणी कानांसाठी नसतात…
ती थेट मनासाठी असतात.
‘लंबी जुदाई’…
असेच एक गाणे.
विरहाचे…
आठवणींचे…
प्रतीक्षेचे…
आणि मनाच्या एखाद्या हळव्या कोपऱ्यात कायमचे जपून ठेवलेले…
म्हणूनच…
आजही म्हणावेसे वाटते—
‘लंबी जुदाई…’
आणि मनात कुठेतरी हळूच आवाज उमटतो…
उद्याही आवडेलच! 😄❤️🎶
कारण…
काही गाणी संपत नाहीत.
ती फक्त…
आपल्या मनात पुन्हा पुन्हा वाजत (Lambi Judaai Song)राहतात